नेपालका शैक्षिक संस्थाहरू पनि विश्वस्तरका छन्

लामो समय प्राध्यापन सेवामा रहेका निरंजन आचार्य हाल काठमाडौँ तीनकुनेस्थित नासा इन्टरनेसनल एजुकेसन नेटवर्क अन्तर्गत रहेको शुभश्री अक्याडमिक  इन्टरनेसनल कलेजका निर्देशकका रूपमा रहेका छन् । विगतमा लामो समय राजधानीका उत्कृष्ट मानिएका शिक्षण संस्थानहरूमा प्राध्यापनको अनुभव सँगालिसकेका आचार्य शिक्षा समयानुकूल हुनुपर्ने र शिक्षण संस्थानहरूले विद्यार्थीलाई सैद्धान्तिक ज्ञान दिने मात्र होइन पेसागत र व्यवहारिक ज्ञान समेत दिनुपर्ने बताउँछन् । विश्वविद्यालयले प्रदान गर्ने उपाधिको प्रमाणपत्र प्राप्त गरिसकेपछि विद्यार्थी बेरोजगार नरहनुपर्ने मान्यता राख्ने आचार्य आफूहरूले नेपालमै पहिलोपल्ट ‘जब प्लेसमेन्ट’ को परिपाटी सुरु गरेको दाबी गर्नुहुन्छ । प्रस्तुत छ निर्देशक आचार्यसँग एभरेस्ट दैनिकले गरेको कुराकानी ।

लामो समयदेखि शिक्षा क्षेत्रमा हुनुहुन्छ, कस्तो अनुभव छ ?

शिक्षा क्षेत्रमा केही गर्छु भनेर लागिसकेपछि त्यसमा निरन्तर राम्रै भइरहेको पाउँदा सन्तुष्टि त छ नै तर अझै राम्रो गर्न सकिन्छ भन्ने भने लागिरहेको छ ।

कलेज चलाउनु भएकोछ, पोखरा विश्वविद्यालयकै कार्यक्रम किन ? देशमा अरू पनि त विश्वविद्यालय छन् नि ?

हो, अरु पी विश्वविद्यालय छन् । हामीले व्यवस्थापन संकाय तर्फ अध्यापन गराउने कलेज खोल्न चाहेका थियौं र पोखरा विश्वविद्यालय यस क्षेत्रमा उत्कृष्टमध्ये एउटा मात्रै होइन निरन्तर प्रगति गरिराखेको विश्वविद्यालय समेत हो ।

फेरि हालैका दिनहरूमा यस विश्वविद्यालयले केही कुरामा महत्वपूर्ण सुधार गरेको छ । जतो कि कुनै पनि विश्वविद्यालयका लागि सबै भन्दा महत्वपूर्ण कुरा भनेको समयमा परीक्षा लिएर समयमै नतिजा प्रकाशन गर्नु पनि हो र यस मामिलामा पोखरा विश्वविद्यालय गम्भीर देखिएको छ । यी सबै कुराहरूलाई हेर्दा निकट भविष्यमा नै यो विश्वविद्यालय उत्कृष्ट बन्ने लागेर नै हामीले यसको सम्बन्धन लिएका हौँ ।

विश्वविद्यालयको पाठ्यक्रम र उसले गर्ने ‘मनिटरिङ’ चित्तबुझ्दो छ त ?

एकदम । मलाई लाग्छ पोखरा विश्वविद्यालयको पाठ्यक्रम विश्वका कुनै पनि विश्वविद्यालयको पाठ्यक्रमभन्दा कुनै पनि कुरामा कम छैन बरु एक कदम अगाडि नै होला । यहाँ सबै कार्यक्रमहरु सेमेस्टर प्रणाली अन्तर्गत साचालित छन् र विश्वविद्यालयले निरन्तर विद्यार्थीले पाउनु पर्ने ‘एक्सपोजर’बारे निगरानी गर्ने गरेको छ र हामी कलेज संचालकहरू समेत विद्यार्थीलाई सर्वोत्कृष्ट शिक्षण दिनु पर्दछ भने कुरामा सचेत छौं । हामीले विद्यार्थीलाई सैद्धान्तिक सीपका साथै व्यवहारिक सीप पनि दिइरहेका हुन्छौं । चार वर्ष हामीसँग पढेको विद्यार्थी मजासँग अफिस हाँक्न सक्छ, यस कुरामा म विश्वस्त छु ।

कलेजले नियमित पठनपाठनका अतिरिक्त पनि धेरै करा दिनुपर्ने हुन्छ, जस्तो कि विज्ञहरूद्वारा विशेष कक्षा, अतिरिक्त क्रियाकलाप जस्ता कुराहरू, यसमा समेत निरन्तर विश्वविद्यालयले ‘मनिटरिङ’ गर्दै आइरहेको छ ।

सम्बन्धित् समाचार  झापामा एक करोडको पत्रकार सहारा उपचार कोष

अचेल शैक्षिक कार्यक्रमहरू समयानुकूल तवरले ‘अपडेट’ भैराख्नुपर्छ भन्ने कुरा आइराखेको छ । विशेष गरेर कुनै पनि कलेजको स्नातकले प्रमाणपत्र घरमा थन्क्याएर बेरोजगार भई बस्नु नपरोस् भन्नका लागि कुनै पनि शैक्षिकसंस्था कस्तो प्रकारका कोर्सहरूमा ध्यान दिनुपर्छ भन्ने लाग्छ ?

हामी कहाँ शैक्षिक संस्थाहरू आँफै ‘कोर्स डिजाइन’ गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । उच्च शिक्षाको हकमा विश्वविद्यालयले र विद्यालय शिक्षाको हकमा नेपाल सरकारले तयार परेको पाठ्यक्रमलाई हामीले कार्यान्वयन गर्ने मात्रै हो । तर जहाँसम्म पाठ्यक्रम बेलाबेला ‘अपडेट’ भैरख्नु पर्ने कुरा छ त्यसमा म साह्रै सकारात्मक छु । र यो धेरै हदसम्म भइराखेको पनि छ । कुनै पनि विद्यार्थीले पढिसकेपछि सर्टिफिकेट मात्रै हासिल गर्ने होइन उसमा आफ्नो ज्ञानप्रतिको आत्मविश्वास जगाउने काम समेत शैक्षिकसंस्थाहरूको हो र हामी पनि यो कुरामा सचेत रहन्छौं ।

अहिले धेरै जसो तीन वर्षे स्नातक कार्यक्रमहरू चार वर्षे भइसके । त्यस्तै कक्षा शिक्षणको शैली समेत पूरै परिवर्तन भएर आएको छ । जस्तो कि हामीसँग भएका बीबीए र बीएचएम जस्ता कार्यक्रमहरू धेरै ‘अपडेटेड’ छन् । यिनीहरू शतप्रतिशत कक्षा शिक्षणमा आधारित नभएर व्यवहारिक पनि छन् । विश्वविद्यालयले ५० प्रतिशतको मात्रै जाँच लिन्छ भने बाँकी ५० प्रतिशत मूल्यांकन कलेजले गर्ने गर्छ ।

विश्वविद्यालयले कलेजलाई छोडिदिएको ५० पूर्णाङ्कको ज्ञान शुभश्रीले कसरी दिइरहेको छ ?

हामीले केही अतिरिक्त दिनुपर्छ र यसलाई विद्यार्थीको अधिकारको रूपमा स्थापित गरिनुपर्छ भन्ने सोच लिएका छौं । यसमा विद्यार्थीको अनुशासन, नियमितता, समय पालन, प्रेजेन्टेसन, गृह कार्य, प्रोजेक्ट वर्क, ग्रुप वर्कजस्ता काम समेत पर्दछन् । हामीकहाँ आज भर्ना भएको विद्यार्थी  चार वर्षपछि ‘म्यानेजमेन्ट प्रोफेसनल’ भएर निस्कोस भन्ने चाहन्छौं ।

विश्वविद्यालयले सैद्धान्तिक ज्ञानको पाटो हेर्दछ भने कलेजले व्यवहारिक र पेसागत ज्ञान प्रदान गर्नुपर्ने हुन्छ र विश्वविद्यालयले यसमा निरन्तर सुपरिवेक्षण गरिराखेको हुन्छ । हामी यसमा सजग छौं ।

कुनै समय अधिकांश राम्रा विद्यार्थीहरूको उच्च शिक्षतिर पहिलो रोजाई विज्ञान तथा प्रविधि संकाय पर्ने गर्दथ्यो र मध्यम स्तरका विद्यार्थीहरू मानविकी या शिक्षाशास्त्रतिर जान रुचाउँथे । अहिले सबै खोलो बगे झैँ व्यवस्थापनतिर लाग्नुका पछाडिको कारण व्यवस्थापन पढाउने कलेजहरूले गर्ने विज्ञापन मात्रै हो कि यसमा कुनै अन्य ‘जेनुइन’ कारण पनि छ ?

विज्ञापन त सबैले गरेकै छन् । त्यसैले विज्ञापन यसको कारण कदापि होइन । वर्तमान युग व्यवस्थापनको युग हो र आज हरेक मान्छेसँग विशिष्टीकृत ज्ञानका साथै व्यवस्थापकीय ज्ञान हुनु समेत अपरिहार्य भैसकेको छ । अचेल त इन्जिनियर र मेडिकल प्रोफेसनलहरूले समेत व्यवस्थापनको अतिरिक्त डिग्री लिने प्रचलन बढ्न लागेको छ । यो समयको माग हो ।

सम्बन्धित् समाचार  कर्मचारी समायोजन र तह मिलान

अहिले यति धेरै व्यवस्थापन स्नातकहरू बजारमा आइरहेका छन्, के हाम्रो मौजुदा रोजगारीको अवसरले यति धेरै जनशक्तिलाई काम दिनसक्छ या यिनले पनि विदेश नै जानुपर्ने हो ?

हैन नयाँ काम गर्न सकिएन भने त धान्नै सकिन्न । यो नीति निर्माणको पक्ष पर्न गयो । यसका लागि नीति निर्माताहरू बेलैमा सचेत हुनु अवाश्यक छ । हामीसँग थुप्रै सम्भावनाहरू रहेका छन् । तिनको पहिचान गर्ने र लगानीको वातावरण निर्माण गर्ने जिम्मा नीति निर्माताहरूको हो । हामी शैक्षिक संस्थाहरूले जनशक्ति उत्पान गर्ने हो र हामी देशलाई चाहिने प्रतिस्पर्धी जनशक्ति उत्पादन गर्न प्रतिबद्ध छौं ।

देशभित्रै राम्रो रोजगारी मिल्नुपर्छ । यसरी दक्षता हासिल गरेको जनशक्ति विदेशिनु देशलाई ठुलो घाटा हो । तर यस्तो दक्षता हासिल गरेका व्यक्तिले विदेश गएर पनि आफ्नो स्तर अनुसारकै काम पाउने हुनाले व्यक्तिगत रूपमा बाहिरिनेलाई त ठुलै घाटा हुन्न तर देशका लागि भने यो अपूरणीय क्षति हुन जान्छ ।

लामो समयदेखि देशको राजधानीमा शैक्षिक संस्था संचालन गरिराख्नु भएको छ ? प्रत्यक्ष या अप्रत्यक्ष कस्ता चुनौतीहरू छन् ?

हेर्नुस् चुनौती त हरेक कुरामा हुन्छ नै । वर्षेनी हजारौंको सङ्ख्यामा विद्यार्थी विदेशिँदै छन्, जसले गर्दा अर्बौं रुपैयाँको रकम त विदेशिई रहेको छ नै यसले करोडौंको लगानीमा त्यस्तै कार्यक्रम संचालन गर्ने कलेजहरूलाई गाह्रो भइरहेको छ ।

यसमा केही न केही रूपमा हाम्रो नीतिगत अस्थिरता दोषी छ । जस्तो कि पोहोरसम्म मात्रै कक्षा १२ नो नतिजा प्रतिशतका आधारमा निकालिन्थ्यो, यसपालीदेखि ग्रेडिङ प्रणाली सुरु भयो । परिवर्तन आँफैमा नराम्रो होइन तर त्यो ‘स्टेबल’ हुनुपऱ्यो ।

देशभित्रै पनि कयौं नीतिहरू द्वैध मापदण्डका रहेका छन् । जस्तो कि पोखरा विश्वविद्यालयले बीबीए र बीएचएममा भर्नाको लागि प्रत्येक विषयमा न्युनतम ‘सी’ ग्रेड ल्याउनु अनिवार्य बनाइदिएको छ उता देशमै  विदेशी विश्वविद्यालयको सम्बन्धनमा संचालित कलेजहरू खुलिसकेका छन् र तिनीहरू कहाँ भर्नाको मापदण्ड निकै खुकुलो रहेको छ । यसले कतिपय कलेज संचालकहरू मर्कामा पर्ने  देखिन्छ ।

नेपालका नीजी कलेजहरू निकै महँगा भएकाले विद्यार्थीहरू भारत गएको भन्छन् नि ?

यी सबै मनोगत कुरा हुन् । भारतभन्दा नेपालमाशुल्क निकै कम र गुणस्तर प्रतिस्पर्धी रहेको कुरा म विश्वास दिलाउन चाहन्छु । हाम्रै उदाहरण दिएँ- नासा इन्टरनेसनल एजुकेशन नेटवर्क अन्तर्गत हामीले संचालन गरेको शुभश्री अक्याडमिक  इन्टरनेसनल कलेजमा हामीले संचालन गरेका बीबीए र बीएचएम कार्यक्रमको शुल्क राज्यको लगानीमा संचालित त्रिविका क्याम्पसहरूका त्यस्तै कार्यक्रमहरूकै शुल्कको हाराहारी छ । म आदरणीय अभिभावकज्युहरूलाई हल्लाको पछाडि लाग्नुभन्दा आएर बुझ्न आग्रह गर्छु ।

सम्बन्धित् समाचार  रामलीला महोत्सवमा रु १८ लाख संकलन

विदेशतिर प्राविधिक शिक्षा या व्यवहारिक शिक्षा प्रदान गर्ने शिक्षालयहरूले ‘प्लेसमेन्ट’ या कलेज परिसरबाटै जागिर दिने प्रचलन रहेको छ । हामीकहाँ यसको केकति सम्भावनाहरू देख्नुहुन्छ ?

विदेशमा र भारतमै पनि यस्तो रहेको छ । उनीहरूको ‘इण्डस्ट्री’को साइज नै ठुलो छ । सजिलो हुने भइहाल्यो । हामीकहाँ पनि खोज्दै जाँदा यो सम्भव हुने रहेछ भन्ने कुरो हाम्रै अनुभवबाट थाहा भएको छ । हामीले पछिल्लो पटक आठौँ सेमेस्टर उत्तीर्ण भएर जाने विद्यार्थीलाई एउटा अकाउन्टिङ सफ्टवेयरको तालिम दिलाएका थियौं । उनीहरूमध्ये धेरै कलेजबाट सीधै जागिरमा गए । अरूको प्लेसमेन्टको पनि कुरा भइरहेको छ ।

त्यति मात्र होइन हामीले देशका थुप्रै प्रतिष्ठित व्यापारिक प्रतिष्ठान एवं ट्रेनिङ हाउसहरूले प्रयोगमा ल्याउने ‘स्वस्तिक’ अकाउन्टिङ सफ्टवेयर निर्माता कम्पनीसँग हामीले एमओयु साइन गरेका छौं र वर्षेनी हाम्रो यहाँबाट उत्तीर्ण भएर जाने विद्यार्थीहरूलाई उक्त सफ्टवेयरसम्बन्धी तालिम दिने कुरा रहेको छ । यसरी सीप सहितको जनशक्तिको प्लेसमेन्ट समस्या हुँदैन होला । यसको एउटा उदाहरण हामी नै हौँ । हामीले केही हदसम्म भएपनि विद्यार्थीको प्लेसमेन्टको परिपाटी थालेका छौं ।

हाम्रा विश्वविद्यालयहरू विश्वका उत्कृष्टमा पर सकिरहेका छैनन् । लगभग तेस्रो विश्वकै हालत यस्तो भएपनि हामी कहाँ यो अवस्था झन् टीठलाग्दो रहेको छ । हाम्रा विश्वविद्यालयहरू त्यहाँसम्म पुग्न के हुनु आवश्यक छ जस्तो लाग्छ ?

हामी कहाँ सबैभन्दा बिगारेको राजनैतिक हस्तक्षेपले हो । विश्वविद्यालयका पदाधिकारीहरू दक्षता र विज्ञताभन्दा राजनैतिक भागबण्डाले नियुक्त हुने गर्दछन् । अब यसरी नियुक्त हुने पदाधिकारीहरूको लोयल्टी विश्वविद्यालयभन्दा पनि आफूलाई उक्त स्थानमा पुऱ्याउने दलसँग बढी हुने भयो ।

त्यस्तै केही अन्य व्यवहारिक कुराहरू पनि छन् । जस्तो कि विश्वविद्यालयको प्राध्यापक र नेपाल सरकारको सचिवको वरीयता त एउटै हो तर व्यवहारमा भने त्यस्तो छैन यसले गर्दा विश्वविद्यालयमा कम गर्ने जनशक्ति या त पलायन हुने भयो या उसले दक्षता बढाउने कोशिस गर्ने भएन । प्राज्ञिक गतिविधिलाई औपचारिक कक्षामा मात्र सीमित गरिदिएपछि न त सम्बधित प्राध्यापककै दक्षतामा विकास हुनेभयो न विश्वविद्यालयकै स्तरोन्नति ।

 

कमेन्ट गर्नुहोस्

%d bloggers like this: